logo WAT
logo BGWAT
 

Open Access

Otwarty dostęp (Open Access) oznacza wolny, powszechny i trwały dostęp do treści naukowych i edukacyjnych.

Zgodnie z zaleceniami zawartymi w dokumencie: „Kierunki rozwoju otwartego dostępu do publikacji i wyników badań w Polsce”, podmioty finansujące badania powinny zapewnić otwarty dostęp do publikacji powstających dzięki finansowaniu lub współfinansowaniu ze środków publicznych.

Korzyści płynące z publikowania w modelu open access:

Dla autorów:

  • bezpłatny i szybki dostęp do publikacji naukowych oraz danych badawczych;
  • wzrost liczby cytowań a co za tym idzie odziaływania publikacji naukowych oraz danych badawczych;
  • rozpoznawalność i budowanie własnego wizerunku naukowego;
  • optymalizacja komunikacji naukowej;
  • uniknięcie czasochłonnego i często kosztownego powtarzania badań – racjonalizacja kosztów dystrybucji wiedzy;
  • umożliwienie długoterminowego przechowywania zasobów.

Dla instytucji:

  • lepsza widoczność w rankingach i wzrost prestiżu uczelni;
  • ukazanie potencjału kadry naukowej;
  • wspieranie edukacji studentów poprzez otwarty dostęp do zasobów edukacyjnych;
  • usprawnienie walki z nierzetelnością naukową, w tym z plagiatami;
  • długoterminowa archiwizacja dorobku naukowego uczelni i metadanych.

Główne modele publikowania w otwartym dostępie:

Droga złota (Gold Open Access) – publikowanie w recenzowanych otwartych czasopismach zapewniających dostęp do artykułów i powiązanych z nimi treści bez ograniczeń. Wiąże się
z koniecznością wniesienia opłaty autorskiej - Article Processing Charges.;

Droga diamentowa lub platynowa droga (Diamond/Platinum Open Access) – forma złotej drogi. Odnosi się do czasopism o otwartym dostępie, których wydawcy nie pobierają opłat autorskich;

Droga zielona (Green Open Access) – polega na samodzielnym udostępnianiu tekstów naukowych (self-archiving) przez autorów w otwartych repozytoriach na warunkach zawartych w polityce wydawniczej czasopisma. Podobnie jak droga diamentowa jest bezkosztowa.

Podział ze względu na prawa autorskie:

otwarty dostęp gratis – udostępnianie treści w granicach określonych przepisami prawa autorskiego o dozwolonym użytku, czyli z ograniczeniem wykorzystania do własnych potrzeb,
w celach dydaktycznych lub na potrzeby cytowania w publikacji naukowej;

otwarty dostęp libre – udostępnianie treści w domenie publicznej lub na licencjach umożliwiających nieograniczone, nieodpłatne i niewyłączne z nich korzystanie, z zobowiązaniem
(z wyjątkiem domeny publicznej) przekazania informacji o twórcy, przedmiocie licencji oraz o jej postanowieniach, lub także posłużenia się taką samą licencją w utworach zależnych. Taki najwyższy stopień otwartości gwarantuje domena publiczna i wolne licencje Creative Commons (CC BY oraz CC BY-SA).

Przydatne linki:

Kierunki rozwoju otwartego dostępu do publikacji i wyników badań naukowych w Polsce

Materiały na temat otwartego dostępu MEiN

Polityka NCN dotycząca otwartego dostępu do publikacji

Journal Checker Tool - sprawdzanie zgodności z Planem S 

Sherpa Romeo - sprawdzanie polityki wydawców  

DOAJ (Directory of Open Access Journals) - baza otwartych czasopism

Open DOAR (Directory of Open Access Repositories) - baza repozytoriów

Pomocnik prawny dla naukowców w otwartym publikowaniu

facebook Instagram Instagram blog NUKAT bibliowawa
film 360 STOPNI