logo WAT
logo BGWAT
 

Dane Badawcze

Dane badawcze (Research Data) to informacje, w szczególności zebrane fakty, liczby, które mogą posłużyć badaniom i być traktowane jako podstawa do dalszego wnioskowania, dyskusji lub obliczeń. Przykładowe dane obejmują: statystyki, wyniki eksperymentów, pomiarów, obserwacji wynikających z badań terenowych, ankiety, nagrania wywiadów i zdjęć.

(Guidelines on Open Access to Scientific Publications and Research Data in Horizon 2020 z dn. 11 grudnia 2013 r.)

Zgodnie z Zaleceniem Komisji Europejskiej z dnia 17 lipca 2012 r. w sprawie dostępu do informacji naukowej i jej ochrony oraz wytycznymi zawartymi w Kierunkach rozwoju dostępu do publikacji i wyników badań w Polsce, dążenie do zapewnienia otwartego dostępu do wyników badań finansowanych ze środków publicznych powinno również dotyczyć danych badawczych. Zaleca się jednostkom naukowym oraz indywidualnym badaczom udostępnianie danych badawczych z uwzględnieniem rozwiązań oraz światowych trendów i dobrych praktyk w zakresie otwartego udostępniania danych badawczych.

Zasady otwartości danych powstałych ze środków publicznych określa "Ustawa z 11 sierpnia 2021 r. o otwartych danych i ponownym wykorzystywaniu informacji sektora publicznego". Istotna dla beneficjentów projektów finansowanych ze środków publicznych jest treść Artykułu 22 Ustawy: "Dane badawcze, będące w posiadaniu podmiotów o których mowa w art 7. ust. 1 ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce, podlegają bezpłatnie ponownemu wykorzystywaniu, jeżeli zostały wytworzone lub zgromadzone w ramach działalności naukowej finansowanej ze środków publicznych oraz są już publicznie udostępniane w systemie teleinformatycznym podmiotu zobowiązanego, w szczególności w repozytorium instytucjonalnym lub tematycznym. Podmiot zobowiązany, udostępniając te dane, wraz z ich udostępnieniem informuje o braku warunków ponownego wykorzystywania albo określa te warunki."


Zasada FAIR:

Findable

  • zbiór danych opatrzony jest metadanymi, które umożliwiają odnalezienie tego zbioru zarówno przez ludzi jak i programy komputerowe,
  • do zbioru przypisany jest unikalny identyfikator (np. DOI), który stanowi jednocześnie element metadanych opisujących ten zbiór,
  • metadane są indeksowane w ogólnodostępnych bazach danych umożliwiających ich przeszukiwanie

Accessible

  • dostęp do zbioru danych, a przynajmniej do metadanych, możliwy jest bezpośrednio poprzez unikalny identyfikator i nie wymaga dodatkowych narzędzi ani oprogramowania;
  • metadane są zawsze dostępne, nawet jeśli sam zbiór danych został już usunięty lub przeniesiony;
  • czasami ograniczenie dostępu do danych jest zasadne zgodnie z zasadą: „as open as possible as closed as necessary”. Dane mogą być zamknięte ze względów etycznych bądź prawnych, także wówczas gdy ujawniają informacje wpływające na bezpieczeństwo lub obronność kraju lub gdy ujawniają informacje, które uniemożliwią uzyskanie patentu lub inną formę komercjalizacji badań

Interoperable

  • dane oraz metadane są dostarczone w formacie zapewniającym łatwy odczyt i przetwarzanie zarówno przez ludzi jak i komputery;
  • zbiory danych i metadane je opisujące zawierają odnośniki do innych powiązanych z nimi zbiorów;
  • metadane muszą być powszechnie zrozumiałe, zapewnia to wykorzystanie przyjętych schematów opisywania danych np. w słownikach kontrolowanych.

Reusable

  • metadane zawierają liczne atrybuty dokładnie opisujące zbiór danych i uławiające użytkownikom określenie ich przydatności dla ich własnych badań;
  • zbiór danych zawiera licencję określającą jednoznacznie warunki ponownego wykorzystania i przetwarzania danych;
  • metadane wyraźnie określają autora oraz miejsce powstania danych;
  • metadane są skonstruowane według ogólnie przyjętych standardów specyficznych dla danej dyscypliny oraz rodzaju danych.

Przed otwarciem danych należy wziąć pod uwagę kwestie związane z ochroną danych osobowych, tajemnicą handlową, bezpieczeństwem narodowym, komercjalizacją, uzasadnionymi interesami handlowymi lub prawami własności intelektualnej stanowiącymi własność osób trzecich. Zgodnie z podstawową zasadą udostępniania danych badawczych powinny być one „tak otwarte, jak jest to możliwe, tak zamknięte, jak jest to niezbędne” (as open as possible, as closed as necessary).


Repozytoria

Udostępnianie danych badawczych w otwartych repozytoriach jest jednym z wymogów przy realizacji projektów finansowanych m.in. przez Komisję Europejską i Narodowe Centrum Nauki. Zalecane jest korzystanie w pierwszej kolejności z repozytoriów certyfikowanych lub szeroko uznanych w danej dyscyplinie (dziedzinowych).

Kolekcja instytucjonalna w Repozytorium Otwartych Danych

W ramach podpisanej w kwietniu 2022 r. umowy z Interdyscyplinarnym Centrum Modelowania Matematycznego i Komputerowego UW Wojskowa Akademia Techniczna posiada instytucjonalną kolekcję w Repozytorium Otwartych Danych ogólnego przeznaczenia RepOD . Repozytorium Otwartych Danych istnieje od 2015 roku i rozwijane jest z uwzględnieniem światowych standardów w zakresie otwartego udostępniania danych badawczych. Repozytorium zbudowano w oparciu o Dataverse - oprogramowanie open source, oferujące funkcje pozwalające na przechowywanie, opisywanie i udostępnianie danych badawczych zgodnie ze światowymi standardami w zakresie otwartego dostępu do danych takimi jak zasada FAIR. Serwis oferuje szereg rozwiązań ułatwiających wyszukiwanie, cytowanie i ponowne wykorzystanie danych badawczych:
- wszystkie zbiory danych otrzymują trwały i unikalny identyfikator DOI;
- każdemu plikowi w zbiorze danych deponujący przypisuje licencję określającą warunki jego wykorzystania;
- deponujący ma możliwość zamieszczania kolejnych, poprawionych wersji zbioru danych;
- deponujący ma możliwość określenia okresu, w którym pliki zbioru danych nie będą udostępniane publicznie;
- szereg funkcji repozytorium dostępnych jest za pośrednictwem API.
Korzystanie z repozytorium nie wiąże się z żadnymi opłatami dla użytkownika końcowego.

Przydatne linki:

Pilotaż otwartych danych badawczych w programie Horyzont 2020

CoreTrustSeal - wykaz certyfikowanych repozytoriów danych badawczych ;

Registry of Research Data Repositories – globalny rejestr repozytoriów danych badawczych ze wszystkich dyscyplin akademickich. Umożliwia wyszukiwanie poprzez tytuły, słowa kluczowe oraz dziedziny. Podaje również informacje o ograniczeniach, dzięki czemu łatwiej znaleźć serwis do zarchiwizowania i udostępniania wyników badań. Rejestr uruchomiony w 2012 r., jest usługą DataCite wymienianą przez wielu wydawców jako najlepsze narzędzie do identyfikacji odpowiedniego repozytorium. Zalecane jest też w wytycznych Komisji Europejskiej w sprawie otwartego dostępu do publikacji i danych badawczych w programie „Horyzont 2020”.

Ostatnio zmieniany piątek, 20 maja 2022 09:52
facebook Instagram Instagram blog NUKAT bibliowawa
film 360 STOPNI